وتار · ئینکۆتێرمز و تێچوو
ئینکۆتێرمز و پارەدان: چ کاتێک مەترسی و تێچوو گواستراوە
ئینکۆتێرمز یان مەرجەکانی گواستنەوە هەرگیز تەنها وشەیەکی ناو فاکتۆر نین. ئەوان دیاری دەکەن کێ فرێت دەدات، کێ بیمە دەکات، و کاتێک مەترسی لە سەر شانێ کڕیارەوە دەگوازرێتەوە بۆ دابینکەر. هەڵە لە دیاریکردنیان دەبێتە هۆی تێچووی نەخوازراو.
EXW: هەموو مەترسییەکە لەسەر کڕیار
لە مەرجی EXWـدا، دابینکەر تەنیا بەرهەمەکە ئامادە دەکات لە کارگەی خۆی، و هەموو تێچوو و مەترسییەکە لەسەر کڕیارە: بارکردن، فرێت، بیمە، گومرگ. ئەمە بۆ دابەشکەری کەنداو بە دەگمەن باشە، چونکە دەبێت خۆی لۆجستیک لە وڵاتی دابینکەرەوە ڕێک بخات. تەنیا کاتێک گونجاوە کە تۆ فەرمانبەری لۆجستیکی تۆمارکراوت هەیە.
بۆ حیسابکردنی جیاوازییەکە لەسەر تێچووی کۆتایی، خشتەی تێچووی گەیاندن بەکار بهێنە. ئەم خشتەیە هەموو بڕی فرێت و بیمە و باج لەگەڵ نرخی کارگە تێک دەکات تا بزانیت هەر یەکە کەی دەکەوێتە سەرت.
FOB: مەترسی لە کاتی بارکردن دەگوازرێتەوە
لە مەرجی FOBـدا، دابینکەر بەرپرسە بۆ گەیاندنی کاڵا بۆ بەندەر و بارکردنی لەسەر کەشتی. مەترسی لەو خاڵەدا دەگوازرێتەوە بۆ کڕیار. ئەمە باوترین مەرجە بۆ هەناردەکانی کەنداو، چونکە کڕیار دەتوانێت خۆی فرێت ڕێک بخات و بیمە بکات. پێویستە ناوی بەندەر بە ڕوونی لە گرێبەستدا هەبێت.
هەروەها FOB پەیوەندی بە هەناردەکردن لە چین بۆ کەنداوـەوە هەیە، چونکە زۆربەی کەشتییەکان لە بەندەرەکانی چینەوە دەجوڵێن. دیاریکردنی بەندەری دروست ڕێگری لە دووبارە گواستنەوەی ناوخۆیی دەکات.
CIF: دابینکەر فرێت و بیمە دەدات
لە مەرجی CIFـدا، دابینکەر فرێت و بیمە دەدات تا بەندەری ئامادەیی کڕیار. بەڵام مەترسی هێشتا لە کاتی بارکردن دەگوازرێتەوە بۆ کڕیار، تەنها بیمە لەسەر دابینکەرە. ئەمە ڕێگری لە مشتومڕ لەسەر تێچووی فرێت دەکات، بەڵام کڕیار دەتوانێت بیمەی زیاتر بکات ئەگەر پێویست بوو. نرخی CIF زیاترە، بەڵام چاوەڕوانی لەسەر تێچوو کەم دەکاتەوە.
تێچووی فرێت و بیمە لە نرخی یەکە و فرێت باس کراوە. دابەشکەری زیرەک بەراورد دەکات لە نێوان CIF کە دابینکەر دەینێت و FOB+فرێتی خۆی، چونکە جیاوازییەکە دەتوانێت بەرچاو بێت.
DDP: هەموو شتێک لەسەر دابینکەر تا دەرگای کڕیار
لە مەرجی DDPـدا، دابینکەر هەموو تێچوو و باج و گومرگ دەدات تا کاڵاکە بگاتە شوێنی کڕیار. ئەمە ئاسانترینە بۆ کڕیار، بەڵام گرانترینە بۆ دابینکەر و زۆر جار ناگونجێت بۆ کاڵای هەرێمی کەنداو بەهۆی جیاوازی باج و مۆڵەت. پێویستە پێش هەڵبژاردنی DDP، باجی گومرگی وڵاتەکەت زانراو بێت.
ئینکۆتێرمز و مەرجی پارەدان
هەر مەرجێک دیاری دەکات کاتێک پارە دەدرێت. لە FOB، پارە بەرامبەر بۆلیستەی بارکردنە؛ لە CIF، بەرامبەر بیمە و فرێتە؛ لە EXW، پێش هەر شتێک. دابەشکەر دەبێت مەرجی پارەدان بەستێتەوە بە مەرجی گواستنەوەوە تا یەک نەگونجێت. هەڵە لەم پەیوەندییە دەبێتە هۆی ئەوەی پارە بدەیت پێش ئەوەی مەترسی بگوازرێتەوە.
هەڵەکانی باو لە نووسینی ئینکۆتێرمز
هەڵەی یەکەم: نووسینی تەنیا «FOB» بەبێ ناوی بەندەر. هەڵەی دووەم: تێکەڵکردنی مەرجی جیاواز لە نێوان فاکتۆر و گرێبەست. هەڵەی سێیەم: فەرامۆشکردنی ئەوەی کە CIF مەترسی ناگوازێتەوە، تەنیا فرێت و بیمە دەدات. هەر هەڵەیەک لەوانە بۆ ڕەتکردنەوەی گومرگ یان زیادبوونی تێچوو دەبێتە هۆ.
هەڵبژاردنی مەرج ڕاستەوخۆ لەسەر ئەوە دەگۆڕێت کە چەند لەسەر تێچووی کۆتایی زیاد دەکەیت. لە EXW، تۆ دەبێت فرێتی ناوخۆیی لە وڵاتی دابینکەرەوە دابین بکەیت، کە زۆر جار بەرێژەیەکی نەخوازراو تێدایە. لە FOB، تۆ فرێت ڕێک دەخەیت لە بەندەرەوە، بۆیە دەتوانیت بەراورد بکەیت. لە CIF، دابینکەر فرێت دەدات، بەڵام ئەو بەرێژەیە لە نرخی کاڵا زیاد دەکات.
بۆیە دابەشکەری زیرەک هەر داواکارییەک بە دوو مەرج حیساب دەکات: یەکێک بە FOB و یەکێک بە CIF، پاشان جیاوازییەکە دەبینێت. ئەگەر جیاوازییەکە زیاتر بێت لە تێچووی بەڕێوەبردنی فرێتی تایبەتی تۆ، ئەوا FOB باشترە. ئەگەر دابینکەر فرێتی زۆر باشی هەیە، CIF زیاتر قازانجە. هەروەها دەبێت تۆمارێکی جیا بۆ هەر داواکارییەک بهێڵەرەوە کە تێیدا مەرجی گواستنەوە و نرخی فرێت بە تەواوی تۆمار کرابێت، چونکە لە کاتی بەراوردکردنی دابینکەران ئەمە بنەمای یەکسانە. دابەشکەری زیرەک هەر سێ مەرجەکە تاقی دەکاتەوە لەگەڵ هەمان کەمترین بڕ، بۆیە جیاوازییەکە تەنیا لە تێچووی گواستنەوەدا دەبینێت. بۆ مامەڵەی یەکەم، دەست پێ بکە بە FOB چونکە سادەترە و تۆ کۆنتڕۆڵی تەواو لەسەر فرێت هەیە، پاشان لە مامەڵەی دووەمدا بەراورد بکە لەگەڵ CIF بۆ دۆزینەوەی باشترین نرخ. بە کورتی، هەڵبژاردنی مەرج بەشێکە لە پلاندانانی گشتی تۆ، نە تەنیا وشەیەک لە فاکتۆرە، و دەبێت هەمیشە بەپێی بڕ و توانای لۆجستیکی تۆ بێت.
خاڵی گواستنەوە لەسەر هەر مەرجێک جیاوازە.
هەڵبژاردنی مەرج دیاریکەری تێچووی کۆتاییە: EXW بۆ کڕیار گرانترینە، DDP گرانترینە بۆ دابینکەر بەڵام ئاسانترین بۆ کڕیار.
SOURCES: market observation لەسەر مامەڵەکانی دابەشکەری کەنداو؛ ڕێنمایی گشتی ئینکۆتێرمزی ٢٠٢٠.